Kiedy jest babie lato?

Babie lato pojawia się w Polsce zwykle pod koniec września albo w pierwszej połowie października. Według IMGW najczęściej przypada między 8 a 17 października. To zjawisko pogodowe, a nie data w kalendarzu, więc w niektóre lata przychodzi wcześniej, w inne później, a bywa, że wcale.

Najczęściej między 8 a 17 października

Meteorolodzy nazywają babie lato osobliwością klimatyczną. To okres, który powtarza się w podobnym czasie w wielu latach, ale nie jest regułą. Po kilku, kilkunastu chłodniejszych dniach, które zwykle przychodzą między 13 a 23 września, robi się nagle ciepło, słonecznie i bezwietrznie. Taka pogoda utrzymuje się od kilku dni do nawet dwóch tygodni.

Łatwo je poznać: rano jest chłodno, często mgliście, a w dzień temperatura potrafi dojść do 20°C i więcej. Niebo jest czyste, powietrze przejrzyste, a w słońcu połyskują unoszące się nici pajęczyn.

Stacjonarny wyż po chłodnej drugiej połowie września

Za babie lato odpowiada wyż, który zatrzymuje się nad Europą Środkową i przez kilka dni stoi w miejscu. Blokuje on napływ wilgotnych mas powietrza znad Atlantyku, więc nie ma chmur ani deszczu. W dzień słońce wciąż grzeje jeszcze dość mocno, a przy bezchmurnym niebie noce są chłodne, stąd poranne mgły i przymrozki przy gruncie.

Kiedy wyż się przesunie, babie lato kończy się zwykle szybko, a na jego miejsce przychodzą deszcz, wiatr i prawdziwa jesień.

Pajęczyny młodych pająków, czyli skąd nazwa

Nici, które widać jesienią na polach i w powietrzu, zostawiają młode pająki. Wspinają się na źdźbła traw, wypuszczają długą nić i pozwalają, żeby wiatr uniósł je w powietrze. W ten sposób potrafią przelecieć nawet kilka kilometrów, zanim wylądują i zaczną samodzielne życie. Ciepła, bezwietrzna pogoda sprzyja tym lotom, dlatego pajęczyny tak mocno kojarzą się z babim latem.

Skąd wzięła się sama nazwa, językoznawcy do końca nie wiedzą. Poradnia językowa PWN podaje kilka wyjaśnień:

• długie, srebrzyste nici przypominają siwe włosy starszej kobiety,
• „babie” znaczy tu „późne”, bo to lato, które przyszło na starość roku,
• nici kojarzono z prządkami, które w dawnych wierzeniach przędły nici ludzkiego losu.

Indian summer, Altweibersommer i lato świętego Marcina

Ciepłe dni jesieni mają swoje nazwy w wielu krajach. Niemcy mówią na nie Altweibersommer, czyli dosłownie „lato starych kobiet”, więc nazwa jest prawie taka sama jak nasza. W Ameryce Północnej to Indian summer, wyrażenie znane od końca XVIII wieku. Tam takie dni zdarzają się jeszcze później, w październiku i listopadzie.

We Włoszech, Hiszpanii i Francji ciepło pod koniec jesieni łączy się z imieninami Marcina, stąd lato świętego Marcina wokół 11 listopada. W Polsce, gdzie listopad rzadko bywa ciepły, święty Marcin kojarzy się raczej z rogalami i pierwszym śniegiem niż z latem.

Babie lato nie ma stałej daty. Opis warto co roku porównać z tym, jak wyglądał wrzesień i październik.