Kiedy jest pierwszy dzień wiosny?

Astronomiczna wiosna zacznie się 20 marca 2027 roku o 21:25 czasu polskiego, w chwili równonocy wiosennej. W 2026 roku równonoc wypadła 20 marca o 15:46. Kalendarzowy pierwszy dzień wiosny, ten ze szkolnych wagarów, to zawsze 21 marca.

20 marca o 15:46, a nie 21

Równonoc to moment, w którym Słońce przechodzi nad równikiem z półkuli południowej na północną. To jedna konkretna chwila, a nie cały dzień, więc jej data zależy od strefy czasowej. W Polsce od 2012 roku równonoc wiosenna wypada zawsze 20 marca i tak zostanie co najmniej do 2035 roku. Ostatni raz 21 marca przypadła w 2011 roku, dokładnie o 00:21 w nocy.

Z roku na rok ta chwila przesuwa się o mniej więcej sześć godzin, bo rok astronomiczny trwa około 365 dni i 6 godzin. Rok przestępny co cztery lata cofa ją o dobę, ale nie do końca, więc przez dekady równonoc powoli wędruje na coraz wcześniejsze daty. Pierwszy raz w polskim czasie wypadnie 19 marca w 2048 roku.

Jest jeszcze trzecia wiosna, meteorologiczna. Zaczyna się zawsze 1 marca i trwa do końca maja. Nie ma nic wspólnego z położeniem Słońca: synoptycy dzielą rok na równe trzymiesięczne kawałki, żeby łatwo porównywać dane pogodowe z różnych lat.

Kalendarzowe 21 marca i sobór nicejski

Stała data 21 marca ma długą historię. W 325 roku sobór w Nicei ustalił, jak liczyć datę Wielkanocy, i przyjął, że równonoc wiosenna przypada właśnie 21 marca. Kalendarz juliański był jednak odrobinę za długi i do XVI wieku prawdziwa równonoc przesunęła się aż na 11 marca. Papież Grzegorz XIII w 1582 roku usunął z kalendarza dziesięć dni i wrócił do stanu z czasów soboru.

Kościół do dziś liczy Wielkanoc od umownego 21 marca, a w polskiej tradycji szkolnej i prasowej ta data została pierwszym dniem wiosny. Astronomowie tymczasem od kilkunastu lat świętują dzień wcześniej.

Dzień równy nocy wypada 17 marca, nie w równonoc

Nazwa sugeruje, że w dniu równonocy dzień i noc trwają po 12 godzin. Tak nie jest. W Warszawie dzień trwa wtedy około 12 godzin i 9 minut, a noc odpowiednio krócej. Są dwa powody. Wschód i zachód Słońca liczy się od chwili, gdy nad horyzontem jest górna krawędź tarczy, a nie jej środek. Atmosfera dodatkowo załamuje światło i pokazuje Słońce, które jest jeszcze pod horyzontem.

Dzień naprawdę równy nocy ma nawet swoją nazwę, ekwiluks. W Warszawie wypada wiosną około 17 marca, kilka dni przed równonocą.

Marzanna i Dzień Wagarowicza

Najstarszy wiosenny zwyczaj w Polsce to topienie Marzanny, słomianej kukły ubranej w kobiece stroje, symbolu zimy i śmierci. Dawniej nie robiło się tego 21 marca, tylko w Niedzielę Śmiertelną, czyli czwartą niedzielę Wielkiego Postu. Obrzęd był tak żywy, że w 1420 roku zakazał go synod poznański, a opisał Jan Długosz. Zakaz nie pomógł. Dziś Marzannę topią przedszkolaki i uczniowie, zwykle właśnie 21 marca.

Ten sam dzień to Dzień Wagarowicza, nieoficjalne święto uczniów. Skąd się wziął, nie wiadomo. W wielu szkołach zamiast walczyć z wagarami organizuje się tego dnia dzień sportu, przebieranki albo zajęcia w plenerze.

Dokładna chwila równonocy przesuwa się co roku o kilka godzin, więc datę i godzinę trzeba aktualizować na kolejny rok.